De ontwikkeling van het jonge kind
Wie met jonge kinderen werkt in de opvang of op school, heeft goed zicht nodig op de ontwikkeling van kinderen. Maar wat is 'ontwikkeling' nu eigenlijk? In de drie bijdragen kun je lezen over de ontwikkeling van het brein, ontwikkeling als ‘holistisch’ proces, en factoren die ontwikkeling beïnvloeden. De praktijkvoorbeelden laten zien hoe professionals in hun praktijk (verschillen in) ontwikkeling observeren en daarop inspelen. In de kennisbank zijn een aantal wetenschappelijke bronnen rondom het thema uitgewerkt.
Bijdragen
In dit overzichtsartikel van Center on the Developing Child (Harvard, 2011) wordt ingegaan op de vraag wat executieve functies (EF) zijn en hoe vroege ervaringen de ontwikkeling ervan beïnvloeden. Naast een uitleg van wat executieve functies zijn zijn er drie kernboodschappen in dit artikel. 1. Executieve functie vaardigheden zijn cruciale bouwstenen voor de vroege ontwikkeling van sociale en cognitieve capaciteiten. 2. Zowel verschillen in aard en tempo van ontwikkelingstrajecten als de invloed van substantiële tegenspoed kan bepalen hoe de ontwikkeling van executieve functies verloopt. 3. Specifieke op EF gerichte interventies lijken beperkte, korte termijn effecten te sorteren echter zonder generalisatie naar andere contexten.
Wetenschappelijke bronnen
Publicatie vanuit Onderwijswetenschappen, VU Amsterdam, gebaseerd op 34 relevante studies, gaat in op het belang van sociale competenties en de relatie hiervan met wat-als spel.
Publicatie in Educational Psychology Review (2024) 36:46, gepubliceerd op 25 april 2024.
Chien, N.C., Howes, C., Burchinal, M., Pianta, R.C., Ritchie, S., Bryant, D.M., Clifford, R.M., Early, D.M. & Barbarin, O.A. (2010)
Toub, T.S. Hassinger-Das, B., Turner Nesbitt, K., Ilgaz, H., Weisberg, D.S., Hirsh-Pasek, K., Golinkoff, R. M., Nicolopouloud, A., & Dickinson, D.K. (2018)
Nina Sajaniemi, Eira Suhonen, Elina Kontu, Pekka Rantanen, Harri Lindholm, Sirpa Hyttinen & Ari Hirvonen (2011)
Bick, J. & Nelson, C. (2017)
Chambers, B, Cheung, A.C.K. & Slavin, R.E. (2016)
Praktijkvoorbeelden
In de groep van juf Inge starten elk jaar kinderen die in risicovolle omstandigheden opgroeien. Juf Inge ondersteunt deze kinderen intensief in het eerste half jaar. Zo vergemakkelijkt zij hun aandachtsontwikkeling door veel samen te spelen om te voorkomen dat ze gaan dwalen. Haar aanwezigheid, haar prompts en haar vragen houden de kinderen bij het spel. Ook biedt ze een context aan waarin kinderen worden uitgenodigd om zelf te spreken en daagt ze ze uit om hun ideeën onder woorden te brengen. De kinderen vragen het 1e halfjaar veel aandacht maar die aandacht loont want na een paar maanden tonen kinderen zich actiever en doelgerichter. Ook hebben ze dan profijt van de relatie die ze met juf Inge hebben opgebouwd.
In de klas van Juf Marieke zitten een paar kinderen uit een taalarme omgeving. Juf Marieke weet dat juist deze kinderen tijdens het interactieve voorlezen stil blijven en daardoor ook snel worden overgeslagen als de leerkracht vragen stelt. Zelf is ze alert op deze kinderen en bereidt ze het voorlezen voor juist ook met het oog op deze kinderen. Ze kiest boeken die verhalen en thema’s bevatten die aansluiten op de belangstelling van deze kinderen. Daarnaast selecteert ze woorden uit de boeken die ze zal gaan voorleggen en toelichten. Vandaag leest ze voor uit een boek over heksen die op bezems vliegen, De woorden heks, vliegen en bezem staan centraal en zal ze koppelen aan andere woorden. Later op de dag zal ze die woorden ook weer in een andere context aan bod laten komen, zoals bij het naspelen van een spelscenario uit het verhaal.